Brainmed.pl – blog psychologiczny

Archiwum -Sierpień 2014

Fałszywe wspomnienia, czyli jak pamięć płata figle

wspomnienia

Wyobraź sobie, że siedzisz z dwójką przyjaciół na kolacji. Przypominacie sobie dawne czasy i ważne dla was wszystkich wydarzenie szkolne. Zanosicie się śmiechem, a ty wspominasz nauczyciela historii, który brał udział w tym wydarzeniu. Twoi przyjaciele patrzą na ciebie ze zdziwieniem i jednym głosem mówią: przecież nauczyciela historii tam wtedy nie było. Zresztą żadnego nauczyciela tam nie było. Jesteś pewien swojej racji. Twoi znajomi również upierają się przy swoim. Kto więc ma słuszność? Kto pamięta wydarzenie takim, jakim ono naprawdę było? Skąd w ogóle te rozbieżności? W jaki sposób mogły one powstać?

Opisana sytuacja to przykład występowania fałszywych wspomnień, których doświadcza każdy człowiek. Dotyczą one pamięci zdarzeń, które nie miały miejsca albo które wyglądały inaczej niż w rzeczywistości. Dodatkowo osoba doświadczająca fałszywych wspomnień jest przekonana, że jej wspomnienia są prawdziwe. Przyczyny mogą być różnorakie. Gdy przypominamy sobie jakieś wydarzenia uzupełniamy również dane, które nas ominęły i których nie spostrzegliśmy. Wypełniamy więc te luki generując informacje nie bezpośrednio z naszej pamięci, ale ze skryptu poznawczego, który wytworzyliśmy odnośnie danej sytuacji. Skrypt jest rodzajem schematu poznawczego i stanowi swego rodzaju scenariusz. Jest to umysłowy obraz zdarzeń zawierający typowe, powtarzalne dla danej sytuacji elementy. Przykładowo skrypt „wesele” może obejmować: przyjazd z kościoła do domu weselnego, powitanie chlebem, solą i dwoma kieliszkami, pierwszy taniec, posiłki, tańce, konkursy weselne, podziękowania dla rodziców, oczepiny o 24, tort weselny, zabawa do białego rana. Tak więc jeśli byliśmy kiedyś na weselu i nie wszystko z niego pamiętamy, najprawdopodobniej skorzystamy ze skryptu „wesele” wypełniając luki w pamięci. Uzupełnione informacje mogą być wtedy nieprawdziwe (bo np. nie było tortu weselnego) i tak narodzą  się fałszywe wspomnienia. Sugestie, sugestywne pytania, wprowadzenie niepokoju, wpływ osoby znaczącej i wiarygodnej to kolejne czynniki mające wpływ na powstanie fałszywych wspomnień. Proces przypominania sobie zdarzeń oraz ich wyobrażania aktywizuje ten sam obszar mózgu- hipokamp.  W związku z tym czasem nie jesteśmy w stanie zidentyfikować źródła i możemy błędnie zinterpretować fantazję jako wspomnienie. Na fałszywość wspomnień wpływ mają również uszkodzenia mózgu. Czytaj dalej

Przekazy podprogowe

przekaz podprogowy

Czy możliwa jest kontrola umysłu za pomocą komunikatów podprogowych?

Percepcja podprogowa to odbiór bodźców wzrokowych lub słuchowych, które nie są  świadomie spostrzegane. Innymi słowy są one tak krótko eksponowane, że nie jesteśmy w stanie ich dostrzec lub usłyszeć. Zjawisko to najbardziej ochoczo próbowano wykorzystać w reklamie wierząc, że za pomocą nieuświadomionych treści można wpływać na ludzi i przekonać ich do zakupu określonych produktów. Wywołano tym samym wielką burzę rozbudzając obawy przed manipulacją i kontrolą umysłów.

Reklama

James Vikary, właściciel firmy marketingowej, spowodował największe w historii zamieszanie dotyczące komunikatów podprogowych.  Wyszedł on chyba z założenia La Rochefoucaulda, że „nigdy nie pragniemy z pasją czegoś za czym przemawia tylko argument”. W 1957 roku przekonał właścicieli kina dla zmotoryzowanych w New Jersey do zastosowania nowej metody reklamowania produktów. Nieświadomi niczego widzowie przed filmem oglądali reklamy Coca- Coli i popcornu wzbogacone o podprogowe przekazy: „Jesteś spragniony? Pij Coca-Colę”. „Jesteś głodny? Jedz popcorn”. Efektem zastosowania tych komunikatów miał być rzekomy wzrost sprzedaży Coca-Coli o 18%, a popcornu o 58%.  Gdy Vicary ujawnił to, co zrobił wybuchła afera. W Stanach Zjednoczonych Federalna Komisja ds. Komunikowania się zakazała stosowania takich środków w radio i telewizji. Dodatkowo po jakimś czasie okazało się, że Vicary sfabrykował wyniki badań. Wilson Bryan Key, specjalista od spraw ukrytej perswazji w reklamie twierdził, że reklamy wielu produktów począwszy od alkoholi, na maśle kończąc zawierają ukryte i z założenia pozytywnie kojarzące się treści seksualne, typu słowo „sex”. To miało również wpływać na wzrost sprzedaży tych produktów.

Kura czy jajko, emocje czy poznanie?

Warto przytoczyć także jeszcze jeden eksperyment, który z kolei był kolejnym głosem w psychologicznej dyskusji na temat tego, co ma pierwszeństwo- poznanie czy emocje, przypominającej nierozwiązany problem, co było pierwsze kura czy jajko. Robert Zajonc wykorzystał  w swoim eksperymencie ekspozycje dwóch bodźców twierdząc, że percepcja nieświadoma bodźca pierwszego(tzw. torującego) będzie miała wpływ na odbiór bodźca drugiego, właściwego. W eksperymencie tym wykorzystano 2 rodzaje bodźców torujących: twarze wyrażające emocje oraz figury geometryczne. Bodźce te były pokazywane przez 4 milisekundy (czyli nie można było ich świadomie dostrzec) przed pokazaniem bodźca właściwego, którym były chińskie ideogramy. Następnie oceniano preferencje badanych co do chińskich znaków. Okazało się, że gdy badanym pokazywano wielokąty ich stosunek do ideogramów był taki, jak wtedy, gdy nie było żadnego bodźca torującego. Sytuacja się jednak zmieniała, gdy eksponowano twarze. W przypadku twarzy wyrażającej pozytywne emocje, stosunek do ideogramów również zmieniał się na bardziej pozytywny, niż był w warunkach kontrolnych. W przypadku twarzy z emocją negatywną, ideogramy były mniej lubiane. Zajonc chciał tym eksperymentem potwierdzić tezę, że emocje wyprzedzają poznanie i że możliwa jest reakcja emocjonalna przy minimalnej stymulacji. Udało mu się to. I choć nie miało to nic wspólnego z reklamą, to jednak można wyniki tych badań odnieść w pewien sposób do branży reklamowej.  Kto wie, może gdyby zamiast skomplikowanej treści pokazywane były bodźce afektywne w postaci uśmiechniętych twarzy przed znakiem Coca- Coli,  mogłoby to odnieść jakieś powodzenie. Czytaj dalej

Biofeedback przejmij kontrolę nad ciałem

Brain waves

Możemy nie zdawać sobie z tego sprawy, ale codziennie przeglądając się w lustrze korzystamy z najprostszego z możliwych biofeedbacków. Lustro daje nam informacje odnośnie tego, jak wyglądamy i pośrednio tego, co dzieje się w naszym organizmie. Widać zaczerwienienie, widać bladość, widać pot. My sami możemy też przykładowo ćwiczyć przed lustrem przyszłe występy publiczne i wizualizując je,  odpowiednio się do nich przygotować. I chociaż wartość lustra jest nie do przecenienia, to jeśli idzie o zdobywanie wiedzy na temat fizjologicznych wskaźników, lepiej jest posłużyć się specjalistyczną aparaturą. Biologiczne sprzężenie zwrotne w skrócie zwane biofeedbackiem jest metodą, pozwalającą na uzyskanie informacji na temat tego, co dzieje się wewnątrz organizmu człowieka i jak stan fizyczny powiązany jest z aktualnym stanem psychicznym. Wykorzystuje ogromny potencjał, który tkwi ukryty w środku każdego z nas. Za pomocą różnych urządzeń mierzony jest wybrany parametr fizjologiczny, a informacja na ten temat jest przekazywana osobie korzystającej z biofeedbacku w formie graficznej (np. wykresy lub gry) oraz dźwiękowej. Dzięki temu uczy się ona siebie i własnych reakcji, co pozwala w dalszej kolejności świadomie kontrolować czynności fizjologiczne do tej pory pozostające poza świadomością. Rodzajów biofeedbacku jest wiele. I tak wyróżnić możemy:  Czytaj dalej

Manipulacja, czyli jak wyprowadzić człowieka w pole

manipulacja

Egoista, chłodny mistrz manipulacji nieliczący się z uczuciami innych i instrumentalnie ich traktujący, który po trupach dąży do celu. Brzmi znajomo? Chyba każdy z nas ma w swoim w bliższym lub dalszym otoczeniu taką osobę lub przynajmniej o takiej słyszał. Jej osobowość określa się mianem machiavellistycznej. Nazwa wzięła się od włoskiego filozofa Machiavelliego. W swoim najbardziej znanym dziele p.t. „Książę”, które jest traktatem o sprawowaniu władzy, zawarł maksymę stojącą u podstaw machiavellizmu i manipulacji- cel uświęca środki.

Manipulacja obejmuje wszelkie ukryte sposoby oddziaływania na jednostkę lub grupę, które mają na celu skłonienie tych osób do realizacji zamierzeń manipulatora. Ludzie będący pod wpływem manipulacji mają wrażenie, że to oni są sprawcami zdarzeń i mają na nie wpływ, podczas gdy w rzeczywistości jest zupełnie odwrotnie. Zachowują się w sposób, jaki sobie wymyślił manipulator. Handel, reklama, negocjacje, zwykłe interakcje społeczne- wszędzie tu można zauważyć ślady manipulacji. Jakie tricki wykorzystuje się w celu manipulowania innymi? Gdzie i w co uderzyć, żeby osiągnąć zamierzony cel? Wiedza o tym pozwoli nam zwracać większą uwagę na szczegóły i pozwoli na obronę przed manipulacją. Technik manipulacji jest wiele, ale skupimy się tutaj na kilku najczęściej stosowanych. Czytaj dalej

Schizofrenia

schizofrenia

Schizofrenia, jak mało która choroba obarczona jest wieloma krążącymi wśród społeczeństwa mitami mającymi negatywne znaczenie i sprawiającymi, że osoby chore są stygmatyzowane.  Dlatego też tak ważna zdaje się być edukacja na temat schizofrenii. Chyba najbardziej szkodliwy wydźwięk ma fałszywy pogląd (lansowany przez wiele filmów i seriali), według którego zaburzenie jest nieprzewidywalne i poza kontrolą, a każdy schizofrenik jest niebezpieczny i pod wpływem urojeń i halucynacji dokonuje makabrycznych czynów. Oczywiście osoba chora w ostrej fazie choroby może być groźna, ale przeważnie wtedy znajduje się już w szpitalu. Częściej chorzy są po prostu wycofani, nieśmiali. Według naukowców w krajach rozwiniętych w populacji 14 mln osób występuje tylko jeden przypadek morderstwa dokonanego przez schizofrenika w ciągu roku. Słowo schizofrenia (z gr. schizo- rozszczepiać, phreno- umysł) jest też dosyć często błędnie interpretowane. Błędnie postrzega się schizofrenię jako zaburzenia osobowości wielorakiej (dysocjacyjne zaburzenie tożsamości), rozdwojenie jaźni. Podczas, gdy to rozszczepienie umysłu dotyczy rozdzielenia myśli od emocji oraz umysłu od świata zewnętrznego. Trzecim mitem dotyczącym tego zaburzenia jest przekonanie o tym, że człowiek chory będzie cierpiał na tę chorobę już zawsze i uniemożliwia mu ona przez cały czas normalne funkcjonowanie. Pogląd ten nie bierze pod uwagę tego, że u wszystkich pacjentów tak nie jest. Niektórzy mają pojedyncze epizody, które zanikają i więcej się nie pojawiają. Można też przeżywać epizody schizofrenii, a pomiędzy nimi funkcjonować normalnie. Wielu chorych kończy studia, uprawia sport, utrzymuje normalne kontakty z rodziną i znajomymi.

Przejdźmy już jednak do samego opisu choroby. Schizofrenia jest poważnym i głębokim zaburzeniem psychicznym zaliczanym do psychoz. Oznacza to, że upośledzona zostaje percepcja rzeczywistości. Sposób myślenia i spostrzegania utrudnia chorym pozostawiania w kontakcie ze światem realnym. By rozpoznać schizofrenie niezbędne jest utrzymywanie się objawów przez przynajmniej 6 miesięcy oraz pogorszenie funkcjonowania w sferze społeczno-zawodowej i związanej z samodzielnością. Kolejnymi kryteriami diagnostycznymi jest rażące upośledzenie odbioru rzeczywistości, a także wpływ choroby na więcej niż jeden proces psychiczny (myślenie, spostrzeganie, emocje, komunikacja, psychomotoryka). Jakie są charakterystyczne objawy schizofrenii? Urojenia to fałszywe przekonania i błędne sądy, które opierają się wszelkiej argumentacji. Gdy komuś wydaje się, że jest jakąś ważną osobą (np. Jezusem), wtedy mamy do czynienia z urojeniami wielkościowymi. Przekonanie o tym, że myśli i zachowania kontrolowane są z zewnątrz jest przejawem urojeń oddziaływania. Na urojenia prześladowcze cierpią osoby twierdzące, że są przez pewnych ludzi lub grupy prześladowane (np. przez sąsiada albo przez rząd). Urojenia ksobne (odniesienia) to przekonania, że zachowania innych odnoszą się konkretnie do chorego. Gdy pojawiają się myśli, że coś złego się dzieje z ciałem (np. coś w środku gnije) to są to urojenia hipochondryczne. Halucynacje to kolejne klasyczne przejawy schizofrenii. Są to błędne spostrzeżenia zmysłowe. Przeważnie mamy do czynienia z halucynacjami słuchowymi (pacjent słyszy różne, fałszywe głosy lub dźwięki), ale także występują wzrokowe (np. widzenie diabła), smakowe i zapachowe. Halucynacje i urojenia zaliczane są do objawów wytwórczych, czyli pozytywnych. Charakterystyczne w schizofrenii są zaburzenia mowy: ześlizgi, niespójność, neologizmy, luźne skojarzenia. Do objawów zaliczamy też zachowanie katatoniczne (spadek ruchliwości, bezruch, sztywność postawy).  Mamy też objawy negatywne, które ograniczają normalne zachowania i do których zaliczymy spłycenie emocjonalne, apatię, niezdolność mówienia oraz do podejmowania decyzji, anhedonię, trudności w kontaktach społecznych.  Czytaj dalej